Tuesday, November 06, 2018

दिवास्वप्न आणि वशाट

दिवास्वप्नं !
डे ड्रीम !! दिवास्वप्नं चा गुगलने दिलेला अर्थ.
'कधी कधी गुगल खरंच खरं बोलतं', हे कसं पटवून द्यायचं हेही एकदा गुगलवर शोधलं पाहिजे.
दिवास्वप्नं म्हणजे काय ते सांगणारी म्हण, बाजारात तुरी आणि भट भटणीला मारी.
आजची म्हण? आपलीच मोरी आणि मुतायची चोरी.
अर्थात ही शाळेत न शिकवलेली म्हण.
तर दिवास्वप्न, स्टेशनवरून बसने घरी परततानाचं.
अगदी खरं वाटावं इतकं खरं.
बाहेर पडलेला अंधार, रिपरिप पाऊस (की पिरपिर? पिरपिर रडक्या पोराची असते.).
गच्च भरलेली बस.
शेजारी बसलेल्या बाईच्या ओल्या बुटांच्या सॉक्सचा येणारा वास, समोर स्ट्रोलरमध्ये बसलेलं पिरपिर रडकं मूल आणि हसणारी मी.
एम्ब्रॉयडरी, डॉक्टरांच्या श्रगपासून चड्डीपर्यंतची.
पिवळ्या दिव्यांच्या उजेडात अंधुक दिसत असलेल्या स्टॉपच्या खांबापाशी थांबणारी बस.
त्या पिवळ्या दिवांच्या उजेडात दिसणारा पाऊस.
आणि कुठला स्टॉप आलाय म्हणून प्रत्येक वेळी बसच्या खिडकीची बोटांनी पुसलेली काच.
बँकसी? त्याची गोष्ट.
मराठीत हे असंच लिहीत असतील का त्याचं नाव? एनीवे, काय फरक पडतोय.
आपण 'हजाम' आहे हे मान्य केलं की मग टेंशन नसतं आपल्याला प्रूव करायचं. एकदम बेसिक डिफेन्स मेकॅनिझम.
वशाट म्हणजे मांसाहार.
'वशाट'चा अर्थ मात्र गुगलने दिला नाही.
त्याचा ओरिजिन 'वश' असेल का?
माहित नाही. वशाट आलं म्हणजे दारू आलीच.
यातली मी वशाट की दारू? माहित नाही.
पार्लरमधल्या सीकेपी बायका, नवऱ्यांच्या वशाट खाण्याबद्दल बोलणाऱ्या.
इरफान खानच्या हातातला दिवाळीचा फोटो.
फक्त श्वासोच्छ्वास ! श्वास आणि उच्छवास!
समोरासमोर झोपल्यावर दोघांच्या श्वासांत लय नसेल तर एकाचा कार्बन डाय ऑकसाइड दुसऱ्याच्या नाकांत जात असेल का?
म्हणून मग समोरचा झाड होतो का?
कुत्री झाड बघूनच पाय वर का करत असतील?
हे आणि असे अनेक प्रश्न.
 . .
रन वे वरची एक ओलीचिंब रात्र, 
तितकेच भिजलेले तू आणि मी. 
सर्व निरर्थक ! सर्वच !
फक्त हसणारी मी.
आणि तू एक दिवास्वप्न !

विद्या. 

Wednesday, October 31, 2018

दोन 'S' आणि तिरका बाण - २०

संत्या रात्री त्याच्या ऑफिसमध्येच झोपला. घरी जायची इच्छाच राहिली नव्हती. सकाळी जाग आली तर पाटील समोरच बसलेले होते. 
"हे हिथं यीवून झोपल्यावर वाईट वाटायला मी काय तुमची आई न्हायी. ", पाटील. 
"हे बगा पप्पा, तुम्हाला मी फायनल सांगतोय, मी अर्ज माघारी घेनार न्हाई. सरकारनं न्हाई केलं तर मीच कमी दरात बस सोडीन गावातनं. ", संत्या निकराने बोलला. 
"हे असले निर्णय घ्यायला पॅड दिलं न्हाई मी तुम्हाला.", पाटील बोलले. 
"तुमी दिलं तवा मला नको हुतं. आता मी घेतलंय तर असंच काम करनार. तुम्हाला काढून घ्यायचं तर घ्या, मी काम करायचं सोडनार न्हाई. ", संत्याने निक्षून सांगितलं होतं. पोरगं आता आपलं ऐकणार नाही हे त्यांना कळलं होतं. बन्या आत आला तसे ते बोलायचे थांबले. रोजचा रिपोर्ट घेऊन बन्या आणि पाटील निघून गेले. 
कालचं भांडण आठवून संत्याचं डोकं ठणकत होतं.  इतका मोठा आरोप तिनं केलाच कसा या विचारानं त्याचा राग वाढतंच होता. खरंच तिच्यासाठी जीव दिला तरी थेंब पण गळायचा नाही डोळ्यांतून तिच्या, असं त्याला वाटून गेलं. आजवर जे करत होतो त्याला खरंच काही अर्थ आहे का? या विचारानं तो अस्वस्थ झाला. 
दुपारी विक्याशी बोलताना त्यानं आपली खंत बोलू दाखवली, "लैच जोराचं भांडन झालं रं?". 
"व्हय, तुला इतका चिडलेला काल पयल्यांदा पाह्यला. कसला आवाज चढलेला.", विक्या अजूनही तो प्रसंग आठवत होता. 
"तुमी तरी अडवायचं मला? काय अक्कल हाय का न्हाई?", संत्या बोलला. 
"तुजं तुला तरी भान हुतं का? कुनी मधी आला तर मेलाच असता. ", विक्या. 
"हम्म काय करावं सुचंना रं. कासावीस व्हुयला लागलंय.", संत्याचा जीव तळमळत होता. 
"मरु दीना, तुला काय इतकी पडलीय पन? तू किती जीवतोड काम करतूय म्हायीत न्हाई का तिला?", विक्याला रागच येत होता तिचा. 
"चल पिक्चरला जाऊया, बास आता इचार करायचं.", विक्यानं बोलतच अम्याला फोन लावला. 

------------------------------

रविवारचा दिवस होता. उद्याच्या लेक्चरचं पुस्तक हातात धरुन सपना काहीतरी विचार करत बसली होती.  संत्याशी भांडण झाल्यापासुन तिचं हे असंच चालू होतं. काही ना काही विचार डोक्यात होतेच. नक्की काय झालं, तो काय बोलला, ती काय बोलली, याची उजळणी चालू होती. पण त्यातून तिला काय हवंय हे मात्र कळत नव्हतं. दारावरची बेल वाजली आणि ती भानावर आली. बाईंनी दार उघडलं आणि सपनाचे कान टवकारले.

"अहो, शिंदे सर आलेत", बाईंनी सरांना हाक मारली. 
सर मागून बागेतून तातडीनं घरात आले. हात धुवून त्यांनी सरांना हात जोडून नमस्कार केला.

"काय म्हणताय सर? आज सकाळ सकाळी कसं काय येणं केलं?", सरांनी पाहुण्यांना विचारलं. सोबत मनोजही होता. त्यानं सरांच्या पायाला हात लावला. सरांनीही,"आयुष्यमान भव" असा आशीर्वाद दिला आणि खुर्चीत बसले. 
"ए जरा चहा पाण्याचं बघ गं", म्हणून त्यांनी बाईंना सांगितलं. त्या आधीच तयारीला लागल्या होत्या. आज काहीतरी होणार हे त्यांना नक्की वाटलं होतं. 
सोफयावर बसल्यावर शिंदे सर बोलू लागले,"काय करनार? या पोरांच्यावर सोपवून निर्धास्त होतो. पण शेवटी आपल्यालाच कायतरी करायला लागनार असं दिसतंय. म्हणून आलो.". 
"का बरं? मी तुम्हाला फोन करुन कळवलं होतं की आमचं उत्तर.", सर बोलले. 
"होय की, मी सांगितलं तसं याला, पन तरून रक्त हाय. असं जुमानतय का?", शिंदे सर बोलले. 
"पण अशा बाबतीत जबरदस्ती करुन चालतीय का?", सरांनी विचारलं. 
"म्हनून तर स्वतः बोलाय आलो. म्हनलं, काय अडचण हाय बघावं स्वतःच.", शिंदे सर. 
"अडचण म्हणाल तर सपनाला शिकायला जायचंय पुण्याला. ती तिथं, मनोजराव इथं, कसं चालेल? अजून दोन तीन वर्ष तरी ती तिथं राहील. पुढं तिकडंच नोकरी लागली तर?", सरांनी विचारलं. 
"इतकंच ना? मग मनोजला पन बगु की आपन तिकडंच नोकरी. काय लागले पैसे तर जमवू आपन.", शिंदे सर बोलले. 
"पैसे? कसले पैसे?", सरांना काही कळलं नाही. इतक्यात सपनाही ओढणी घेऊन आहे त्या ड्रेसमध्ये तशीच बाहेर आली होती. 
"सर, तुम्ही सांगा आजकाल नोकरी सहज लागतीय का? कायतर करावंच लागल ना? करु की आपन. थोडे तुमी द्या, थोडं आमी करतो बंदोबस्त. ", शिंदे सर बोलले. 
सपनाला आता राहवेना. ती रागाने पुढे येऊन मनोजला बघत म्हणाली,"काय हो मनोज, तुम्ही विचारलं म्हणून भेटले, बोलले. तिथून तुम्ही प्रकरण पैशांपर्यंत नेलंत?". 
"मी कुटं काय म्हंतोय? तुम्ही सातारला असाल तर प्रश्नच मिटला ना?", मनोजने विचारलं. 
"पण मुळात तुमची जबरदस्ती का म्हणते मी? मला तर काही कारणं द्यायचीच नाहीयेत तुम्हाला.", सपना तावातावाने बोलली. 
मनोज ताड्कन उठला आणि म्हणाला,"म्हंजे इतके दिवस भेटलो, बोललो ते व्यर्थच?". 
शिंदे सर बोलले,"सर परत सांगतोय, या असल्या गोष्टी पसरायला वेळ लागत नाही. विचार करा.". 
"धमकी कुणाला देताय?", सपनाने सरांना विचारलं. तिची हिम्मत बघून मनोजही घाबरला होता. 
पुढे मनोजकडे बघत ती बोलली," आन काय रे? चार वेळा मोजून तू मला भेटला, बोलला, त्यात किती कष्ट पडले ते तुला? प्रयत्न व्यर्थच म्हणे. मी काय लगेच हो म्हणाले होते का लग्नाला? का तुझ्या गळ्यात हात घालून फिरलेले? "
"सपना !!", बाईंनी जोरात ओरडून तिला आतून हाक मारली.
"हे बघा पप्पा मी स्पष्टच सांगते, मला या घरात लग्न नाही करायचंय.", आणि तिथून निघून गेली.
"सर, तिच्याकडून मी माफी मागतो. पण ती म्हणाली तसं तिचा जो निर्णय तोच आमचा. आम्ही काही जबरदस्ती नाही करणार तिच्यावर.", सरांनी हात जोडून शिंदे सरांना विनंती केली.
"आता काय बोलनार आमी? आमच्या पोरालाच अक्कल न्हाई. उत्तर म्हाईत असून इथंवर यायला लावलं.", शिंदे सर बोलले.
"झालं का समाधान? चला आता अजून अपमान करून घ्यायचा बाकी हाय का? ", शिंदे सरांनी मनोजकडे बघून विचारलं. आतून सपना ऐकत होतीच. तिचा राग अजून कमी होत नव्हता.
मनोज वडलांचा चेहरा बघून गप्प झाला. शिंदे सरांनी पायात चपला चढवल्या आणि निघाले.
"बघा यांच्यासाठी इतकं केलं आनी तरी हे असं ऐकून घ्याय लागतंय.", मनोज जोरात ओरडला.

तशी सपना पळत पळतच बाहेर आली आणि मनोजला म्हणाली, "करायचंय ना लग्न? चला ना मग?". तिने मनोजचा हात धरला. पायांत चपला घातल्या आणि निघालीच. सर, बाईही तिला थांबवत होते पण ती ऐकत नव्हती. तिने मनोजचा हात ओढतच निघाली. त्याला हे असं लोकांसमोर जायला लाज वाटत होती पण तिला मात्र काही सुचत नव्हतं , दिसत नव्हतं आणि ऐकू येत नव्हतं. तिच्या आवाजात, डोळ्यांत जरब होती. ताड ताड चालत सपना संत्याच्या ऑफिससमोर येऊन थांबली. तिला असं आलेलं पाहून बाहेर उभी असलेली पोरं बिथरली. त्यातलं एक पोरगं आत पळतच गेलं. संत्या केबिनमध्ये बसलेला.

ते पोरगं ओरडलं,"संत्या वहिनी आल्यात रं.". त्याचा अवतार बघून संत्या धावतच बाहेर आला.

        समोर सपना मनोजचा हात धरून उभी. त्याला समोर पाहिलं आणि सपनाचं अवसान गळल्यासारखं झालं. तिच्या डोळ्यांत पाणी साठलं. तिने मनोजचा हात सोडला आणि संत्याचा धरला आणि म्हणाली,"हा संत्या शाळेत असल्यापासून माझ्या मागावर. सकाळ संध्याकाळी सावलीसारखा माझ्यामागे फिरायचा. मी घरी नीट पोहोचते का नाही ते बघायचा. पण कधी कशाची अपेक्षा केली नाही, काही मागितलं नाही. मी कानाखाली मारली तरी उलट मारली नाही मला. उलट चांगल्या कामाला लागला. मी विश्वास ठेवला नाही तरी आपलं काम करत ऱ्हायला. मी कचाकचा रस्त्यात भांडले त्याच्याशी. तरी वाटेत सोडून नाही गेला. प्रयत्न म्हंजे काय, प्रेम म्हंजे काय ते त्याला विचारा.

तिच्या आवाजानं अजून चार माणसं जमा झालेली. त्यांच्याकडे पाहून ती म्हणाली,"ही बदनामीची धमकी कुनाला देताय? सगळ्या गावापुढं त्याचा हात धरतीय आज. त्यो जसं माज्यासाठी काय पण कराय तयार आहे, मी पन त्याच्यासाठी सगळं सोडायला तयार आहे. पन हे सगळं मी तुमच्यासाठी का सोडायचं? आन मी म्हनलं तर जन्मभर माझी वाट बगल तो. काय रे बघशील ना?", सपनाने संत्याच्या डोळ्यांत पाहात विचारलं.

तो गप्पच होता. तिला अजून रडू येऊ लागलं. ती पुढे बोलू लागली,"पर्वा बोल्लास ना ते पटलं मला. मला फक्त माझीच फिकीर होती, बाकी कुणाचीच न्हाई. तुजितर कणभर पन न्हाई. पण तवापासुन चैन न्हाई जीवाला, तुज्याशी बोलता येनार न्हाई या विचारानं झोप न्हाई. तू नसलेलं आयुष्य कसं हा विचारच करवेना. मला माझं स्वप्न पायजे आन तू पन. जमल का? आजवर होतास ना सावलीसारखा? तसाच. कधी माझ्या मनात तुझं रुप बदलत गेलं कळलंच नाही. अन ते झालं तरी मी मान्य केलं नाही. पण आता मलाही तुझी सावली व्हायचंय. हा एकट्यानं प्रवास कुठंवर करशील? कधीतरी थांबवला अस्तास का नाही? चुकलं माझं त्यादिवशी. ". ती बोलतच राहिली.

"सपने मला काय बोलू देशील का न्हाई?",संत्यानं जोरात ओरडून विचारलं तेव्हा कुठं ती शांत झाली. 
"सगळ्यांत पयलें ते डोळ्यातलं पानी पूस", म्हणत त्याने तिच्या गालावरचं पाणी टिपलं आणि पुढे बोलू लागला,"हे बघ एकतर मी तुला लै घाबरतो. जी काय हिम्मत केली ती पर्वा तुज्याशी भांडायला केली. पन तुज्याशी भांडून करमत न्हाई. लै वाईट वाटलं तवापासनं. तुज्याशी भांडून कुटं जानार हाये मी? तू म्हनशील ते सगळं जमल. तू 'हो' म्हनायची वाट बघत होतो. तुज्या कॉलेजचं म्हनशील तर इतकी वर्षं आलो तुज्यामागं. अजून पन बसनं मागं यायची तयारी हाय, जिथं म्हनशील तिथं. आता बाकी या लोकांचं काय? तू हो म्हंनलीस ना? मग बास! मला यांचं काय करायचंय मग?", संत्या मनोजकडं बघत बोलला. त्याच्याकडे पाहात त्याने हात जोडले आणि म्हणाला,"साहेब या आता.".

बोलण्या-ऐकण्यासारखं काही नव्हतंच. मनोजला फारच शरमल्यासारखं झालं होतं आधीच. तो तिथून निघाला. तो निघाल्यावर बाकीचीही गर्दी तिथून पांगली. संत्या आणि सपनाच, रस्त्याच्या मधोमध, एकमेकांकडे बघत. आणि त्या क्षणाला पहिल्यांदा दोघांना जाणवलं की,"पुढे काय?".

तीही थोडी लाजली. संत्यानं ऑफिसकडे हात केला. ती त्याच्या मागोमाग आत गेली आणि संत्यानं तिला पहिला प्रश्न विचारला,"अख्ख्या गावासमोर विचरायची वाट बघत होतीस व्हय? आन म्या न्हाई म्हनलं असतं तर?".

     त्याने असं विचारलं आणि ती थोडी हसली. तिला जाणवलं आपण दोघेच आहोत त्या छोट्या खोलीत.
तिने त्याच्या खांद्यावर जोरात बुक्का मारला आणि म्हणाली,"तर तर, न्हाई म्हनून तर बगायचं मग कळलं असतं सपना काय हाय ते."
      त्या दिवशी रागाने थरथरत तिचे खांदे धरणारे हात आता तिच्या हातांवर अलगद विसावले होते. तिच्या डोळ्यांतून अलगद पाणी पाझरू लागलं. आज पहिल्यांदा तिला त्याच्या प्रेमाचा स्पर्श झाला आणि ती सुखावली होती. त्यानं पुढं होऊन तिच्या कोरड्या ओठांवर आपले ओठ टेकले आणि ती हुंकारली. दोघे मग बराच वेळ  बसून राहिले. आज संत्याला जाणवलं, ती असताना मला बोलायची गरजच नाहीये. हे असं तासनतास न बोलता बसून र्हायलं तरी चालणार आहे. आणि संत्याचं आयुष्यभराचं स्वप्नं आज पूर्ण झालं होतं. 

समाप्त. 

विद्या भुतकर.
https://www.facebook.com/VidyaBhutkar1/

Tuesday, October 30, 2018

दोन 'S' आणि तिरका बाण - १९

      सपना गाडीत बसल्यावर स्थिरावली. त्याने तिला पाण्याची बाटली दिली. तिने घटाघटा पाणी पिलं आणि तिला जाणवलं खरंच किती तहान लागली होती. त्याची नजर रस्त्यावर होती. इतक्या अरुंद रस्त्यावरुन गाडी न्यायची म्हणजे कसरतच असायची. त्याने घातलेल्या खादी कुर्त्याच्या बाह्या वर दंडापर्यंत दुमडल्या होत्या. त्याच्यावर दिवसभर असलेलं जाकीट काढून टाकलेलं होतं. केस, डोळे, चेहरा पाहून किती दमलेला वाटत होता. त्याच्यी दिवसभराची धावपळ तिला आठवली. 
"काही खाल्लंय का?", त्याने विचारले. 
"आता घरी जाऊन जेवणारच आहे.",सपना बोलली. 
त्याने आपल्या उजव्या बाजूने हात घालून दाराच्या कप्प्यातून केळं काढून तिला दिलं. तिनेही मुकाट्याने ते खायला सुरुवात केली होती.  
"आज इतका उशीर कसा झाला ते?", त्याने पुन्हा एकदा विचारले. एकेकाळी तिच्या क्षणा-क्षणाची माहिती ठेवणारा तो. तिच्याबद्दल आपल्याल्या काहीच माहित नसतं याचं त्याला वाईट वाटलं. 
" काम होतं थोडं. आणि आज कार्यक्रम पण होता ना  …" ती पुढे बोलता बोलता ती थांबली. 
आपल्या कार्यक्रमामुळे तिला उशीर झाल्याचं त्याला वाईट वाटलं. 
"चांगला झाला आजचा कार्यक्रम", तिने काहीतरी बोलायचं म्हणून सांगितलं.
"तुम्ही होता का? मला दिसला न्हाई ते?", त्याने सरळ थाप मारली. 
"हो होते ना. चांगलं बोलता तुम्ही भाषणात", ती. 
तो तसा लाजला. गाडीने आता जोर पकडला होता.…. 
मागे आशिकी २ ची गाणी लागली होती. 'सून रहा है  ना तू... '. तिने पुढे होऊन आवाज वाढवला थोडासा. त्याला तिच्या आठवणीत रिपीट वर लावलेलं हेच गाणं आठवलं. 
त्याने एकदा मागे बघून घेतलं. पोरं दमली होती. एकमेकांच्या खांद्यावर माना टाकून झोपली होती. 
तो तिच्याकडे बघत बोलला, "एक सांगायचं होतं तुम्हाला", त्याने बोलू का नको विचार करत बोलून टाकलं. 
तिला वाटलं,'झालं आता'. त्याच्या नजरेशी भिडलेली नजर तिचं हृदय कापत गेली. 
"मी लई मूर्खपणा केलाय ह्याच्या आधी. तुम्हाला लई त्रास दिला ना?",त्याने स्पष्ट सांगितलं.
त्याचं हे वाक्य तिला अनपेक्षित होतं. तो आजवर कितीही तिच्या मागे असला तरी असं स्पष्टं कधी बोलला नव्हता. त्यामुळे तिला काय उत्तर द्यावं कळेना. 
"जाऊ दे, मी नाही लक्ष देत आता अशा गोष्टीकडे", ती काहीतरी बोलावं म्हणून बोलली. 
"तो तुमचा मोठेपणा झाला ओ. पण चुकलं माझं. आता कामाला लागल्यावर कळलं आयुष्यात काय काय असतं ते. आता माझं तेव्हाचं वागनं म्हंजे माकडखेळच." , संत्या बोलला. 
ती गप्प  बसली. 
"पण तुम्ही चांगल्या हाय. कधी उलट बोलला नाही. आपलं काम, अभ्यास करत राहिलात. असंच करत राव्हा.", संत्या बोलला. ती थोडंसं हसली फक्त. 
थोडं अंतर गेल्यावर ती म्हणाली,"तुम्हाला वाढदिवसाच्या शुभेच्छा बरंका?"
"अरे ?? तुम्हाला कसं कळलं?", त्याने आश्चर्याने विचारले. 
"ते काय गुपित आहे का? बिलबोर्डवर दिसलं होतं मध्ये. ", ती हसून बोलली. 
त्याला आपला हाताची घडी घातलेला बोर्डवरचा फोटो आठवला आणि त्याच्या खाली लिहिलेली ढीगभर नावंही. तीही आपल्याला तिथे पाहते हा विचार करून तो लाजला. 
"त्ये होय. करावं लागतं पार्टीसाठी. बाकी काही नाही." , तो. 
 तिलाही मग त्याचा 'गोरा' फोटो आठवून हसू आलं. 
"अभ्यास कसा चाल्लाय?", त्याने विचारलं.
"हां, चालू आहे. आता लेक्चरर म्हणून जाते ना? तुम्ही कॉलेजला नाहीच जात का आता? ", ती म्हणाली. 
"माझं काय ओ अभ्यास आपला नावाला. उगाच हट्ट म्हणून सातारला यायचो.", संत्या बोलताना ओशाळला. 
"आमचं जाऊ द्या. तुम्ही अजून काय करनार हाय पुढं?",त्याने विचारलं.
"प्रोफेसर व्हायचं आहे मला. पीएचडी करायची आहे. सरांशी बोलणं चालूय. बघू किती जमतं." ती बोलली. 
"शिका, शिका. आपल्या गावच्या पोरांना पन शिकवा. लवकरच गावात १२वी च्या पुढं कॉलेज पायजे असा आग्रह करणार हाय आम्ही. तुमच्यासारख्या हुशार लोकांना मग बाहेर जायची गरज नाय पडणार.", संत्या. 
      सपनाला त्याचा हा विचार ऐकून एकदम छान वाटलं. कधी विचारच केला नाही आपण या गोष्टीचा. पुढं शिकायचं तर बाहेर जावं लागणार इतकंच तिला माहीत होतं. त्याच्या बदललेल्या रुपाकडे ती जणू पहातच राहिली. 
"आपल्या गावातून सातारला जाणाऱ्या-येणारया बस पण वाढवून घ्यायचा प्रयत्न चालू आहे. बघू काय काय जमतं ते.पन प्रयत्न नक्की करणार. तुम्ही पण या की आमच्या हॉपीसमध्ये एकदा", त्याने तिला सांगितलं. 
"तुमच्या सारखे शिकलेले लोक हवेत गावाचा सुधार करायला. पार्टीच्या कामांसाठी तुमच्या सूचना लै उपेगी पडतील. आमी काय अडानीच लोकं. ", संत्या बोलत राहिला. 

       तिने मान डोलावली. जरा वेळ गेला आणि त्याने अजून एकदा तिची माफी मागितली. "सून रहा है ना तू" रिपीट वर चालू होतं. तोही सोबत गुणगुणत गाडी चालवत होता. सपना आपल्याशेजारी गाडीत बसली आहे याच्यावर त्याचा अजूनही विश्वास बसत नव्हता. गावात पोचायला अजून पाऊणेक तास तरी होता इतक्यात त्याचा फोन वाजला. त्याने 'पप्पा' बघून कट केला. 
परत चार वेळ वाजल्यावर त्याने फोन तिच्याकडे देऊन सांगितलं, "स्पीकरवर ठेवून देता का मला?".  
तिने फोन उचलून स्पीकरवर ठेवला आणि त्याच्यासमोर धरला. 
"संत्या !!!! मी तुला म्हनलं होतं ना? ते एसटीचा अर्ज भरु नगंस म्हनून? आज तरी तू तो कलेक्टरला दिऊन आलास? आता दादासाहेबांचा फोन आला हुता.", पाटलांचा आवाज जोरजोरात येत होता. त्यांचा तो आवाज ऐकून त्याने सपनाकडे पाहिलं. गाडी बाजूला घेतली आणि गाडीतून उतरला. मागून सपनाही उतरली.
"पप्पा अवो, लोकांची किती तारांबळ हुती. फकस्त चार बस येतात दिवसाला. असं कसं चालंल?", संत्या कळकळीनं बोलत होता. 
"आपला ट्रॅक्सचा बिजनेस हाय ते इसरलाच का?", रात्रीच्या शांततेत पलीकडचाही आवाज स्पष्ट ऐकू येत होता. 
"म्हनून काय लोकांची आबाळ करायची का? आपल्याला अजून बाकीची पण कामं हायत की.", संत्या बोलला. 
"हे बगा मला हे असलं काय चालनार न्हाई. मुकाट्यानं उद्या जाऊन एसटीचा अर्ज आन त्या टपऱ्यां पाडायचं अर्ज सगळं मागारी घ्यायचं.", पाटीलांनी निर्णय दिला. 
"मी तुमच्याशी घरी यीवून बोल्तो.", संत्या हळूच बोलला.
"तुम्ही घरी या नायतर जावा, मी सांगतोय ते काम झालं पायजे. कळलं का?", त्यांनी निर्णायक स्वरात विचारलं.
संत्या गप्प बसला. त्याने फोन ठेवला.
मागे उभी असलेली सपना कुत्सित हसली.
त्याने तिच्याकडे वळून बघत विचारलं, "काय झालं?". 
"मला वाटलंच होतं हे समाजकार्य म्हणजे सगळं देखावा आहे.", सपना बोलली. 
हे ऐकलं अन क्षणात संत्याचा पारा चढला. 
"दिखावा? कसला दिखावा? हे करतोय ते सगळं दिखावा वाटतंय का तुम्हांला? ", तो रागानं बोलला. 
"अच्छा? मग आजवर बाकी सगळी कामंकेलीत. त्याला परवानगी मिळत गेली बरोबर. आता त्येच घरच्या धंद्यांवर आलं तर तुमचं धाबा दणाणलं, नाही का?", तिने विचारलं. 
"काय बोलतीयस तू सपने? उलट मी भांडतोय पप्पांशी. तुला कळत न्हाईये का?", त्याने जीव तोडून विचारलं. 
"तेच! तोही दिखावाच असणार. मला दाखवायला, की मी किती सुधारलोय.", ती रागानं बोलली. 
आता मात्र त्याचं डोकं सटकलं होतं. 
"तुला दाखवायला म्हंजे? तुला काय वाटतं? सगळं जग तुझ्याभवतीच फिरतं का? सपने कधी बाहेर पडून बघ तुझ्या जगाच्या. तू मुस्काटात दिलीस त्यादिवशी जाग्याव आलो. तुझ्याभवतीच फिरत होतं आयुष्य माझं. त्यातून बाहेर पडलो. किती कष्ट पडले त्यासाठी? म्हायतेय का? आता कळतंय तूही माझ्यासारखीच. आपल्याच जगात ऱ्हानारी. भायेर पड, आजूबाजूला बघ काय चाललंय. ", संत्या जोरजोरात बोलत होता.  
"कसलं कष्ट?", तिने विचारलं. 
"तुला सांगू? तू नव्हतीस कधीच सोबत. या पोरांनी साथ दिली आजवर. त्यांना म्हायतेय कसलं कष्ट ते. म्हनून त्यांच्यासाठी करायला बगतोय. त्यांना कायतर उद्योग धंद्याला लावावं म्हनून धडपतोय. त्यात काय दिखावा करनार?", त्याने रागाने तिचे खांदे धरले. तिनेही तितक्याच रागानं ते झटकले. 
"तू,  तो मनोज, सगळे एकसारखेच. नाटक, दिखावा नुसता. ", सपना. 
"आन तू काय गं? मला भायेर जायचं. तू बाकी कुनाची पर्वा केलीस आजवर? आपलंच बघायचं. तुझ्यासारखी स्वार्थी लोकं नकोच या गावात. आज बरं डोळं उघडलं माझं. ", संत्याचा आवाज वरच्या पट्टीला पोचला होता. 
तो आपल्यावर असं उघड्यावर इतक्या जोरात ओरडतोय बघून सपनाला त्रास होऊ लागला, रडूचयेऊ लागलं. 
"चांगलंच झालं. तुझं पण हे रुप परत बघायला मिळालं.", सपना बोलली.
"तुला जे पायजे ना तेच बघतीस तू. तुझ्यापायी जीव जरी दिला ना? तरी म्हनशील, माझ्या दारात का दिलास?", संत्या आता सुटला होता. 
तिकडं 'गाडी का थांबली' म्हणून पोरं जागी झाली होती. त्यात यांच्या भांडणाचा आवाज. अम्यानं येऊन गाडीचा हॉर्न वाजवला आणि संत्या शुद्धीवर आला. संत्या गाडीत जाऊन बसला आणि सपना तिच्या जागेवर. गाडी जोरात धावली. तिचं घर आलं. ती खाली उतरली आणि तो निघाला. ती दार उघडून घरात गेली का नाही ते पाहायलाही नेहमीसारखा तो मागे थांबला नाही.  

क्रमशः 

विद्या भुतकर. 
https://www.facebook.com/VidyaBhutkar1/

Monday, October 29, 2018

दोन 'S' आणि तिरका बाण - १८

सकाळ सकाळी पाटील चिडलेले होते. संत्या सातारच्या कार्यक्रमाची तयारी करत होता आणि इतक्यात पाटलांची हाक त्याला ऐकू आली. हाक कसली, आरडा ओरडाच तो. 
"काय झालं पप्पा?", संत्यानं विचारलं. काकीही पळतच बाहेर आली. 
"हे काय ऐकतुय मी? त्या टपऱ्या काढायला कुणी सांगितलं होतं?", त्यांनी संत्याला विचारलं. 
संत्या मान खाली घालून उभा राहिला. 
"अवो पन झालं तरी काय?", काकीला काही कळत नव्हतं. 
"त्या बसस्टँड वरच्या टपऱ्या उडवून टाकायचा अर्ज केलाय यानं. हे असले उद्योग करायच्या आधी मला इचारायचं तरी हुतं.", पाटील. 
"आईस्क्रीम, वडापाव, सगळं?", काकीने विचारलं. 
"सगळं बेकायदेशीर गाळे होतं ते. ", संत्या. 
"हातावरचं पोट त्या लोकांचं आन तुम्ही असं सरळ काढून टाकणार त्यांचा धंदा?", पाटलांनी रागानं विचारलं. 
"मी बघतोय त्यांच्या कामासाठी. आपल्या गावात, बाहेर कितीतरी कामं हायेत. तुम्ही का इतकं चिडताय? अन त्यांना कर्जावर घेता यील की जागा, धंद्याला पैसे. मी बोलावलाय एक मानूस उद्या, करियर कौन्सिलिंग म्हनतात त्याला. तो दिल त्यांना काय करता यील याची आयड्या.", संत्या बोलला. 
"ल्हान हाय अजून. शिकल की हळूहळू.", काकीनं मध्ये पडायचा प्रयत्न केला. पण त्यानं काही होणार नव्हतं. 
"हे बगा, तुमी बाकी सगळी कामं केलीत ती ठीक पन हे असलं लोकांचे धंदे बंद करायचं काम करु नका.", हे फायनल ऐकवून पाटील तिथून निघून गेले. 

        इतक्यात विक्या त्याला घ्यायलाच आला होता. आज सातारला कॉलेजात दादासाहेबांचा कार्यक्रम होता. गावांतून पोरांना मदतीला घेऊन जायची आज्ञा होती त्यांची. त्यात संत्या आता त्यांचा खास कार्यकर्ता बनला होता. 
"३ इनोव्हा आणल्यात आपल्या आन कोरेगावात दोन मिळतील. ", विक्या घरात येता येता बोलला होता. 
संत्यानं घड्याळ पाहिलं आणि झटक्यात कपडे बदलले. दोन-चार लोकांना फोन लावले आणि सगळी मंडळी गाड्यांमध्ये घालून निघाला. डोक्यांत पप्पांचं बोलणं अजून घोळतंच होतं. सातारला आल्यावर त्याच्या लक्षात आलं हे तर सपनीचं कॉलेज होतं. सकाळच्याभांडणात ते विसरुनच गेला होता तो. कॉलेजच्या ग्राऊंडवर दादासाहेबांचा मोठा कार्यक्रम होता. त्यांच्या हस्ते गरजू मुलांना साहित्य, मानधन मिळणार होतं. हुशार विद्यार्थ्यांचा सत्कार होता. दुपारी तीन नंतर कार्यक्रम ठेवला होता. 
         तिथे पोचल्यावर मात्र संत्या लगेच कामाला लागला. मंडपवाल्याना बोलावून मंडप, मंच बांधून घेतला. खुर्च्या लागल्या. माईक, साऊंड सिस्टीम लागली. सपनाच्या क्लासमधली निम्म्याच्या वर मुलं गायब होती. आज हा कार्यक्रम म्हटल्यावर बोलून काही उपयोग नव्हताच. बरं, स्टाफ म्हणून नाईलाजानं थांबावंच लागणार होतं. दुपारचं प्रॅक्टिकल कॅन्सल करुन सगळी पोरं मंडपात जमली. बराच वेळ झाला तरी दादासाहेबांचा पत्ता नव्हता. लोकांची, पोरांची चुळबुळ वाढली होती. कॉलेजची पोरं ती, किती वेळ शांत बसणार? संत्या फोन लावून सतत माहिती काढत राहिला. लवकरच दादासाहेब आले आणि कार्यक्रम सुरु झाला. प्रतिष्ठितांचे मान-सन्मान झाले. प्रिन्सिपल सरांचं, दादासाहेबांचं भाषण झालं. 
         जागोजागी कार्यक्रमात संत्याचा वावर सपनाला जाणवत होता. स्टाफच्या पहिल्या रांगेत बसून ती त्याला न्याहाळत होती. त्याचं ते खादीतलं रूप वेगळंच दिसत होतं. त्याच्याकडे बघण्याच्या नादात ती मागे काय चालू आहे हे विसरुन गेली होती. 

"आज साहेबांनी आपला बहुमूल्य वेळ तर आपल्याला दिलाच आहे. पन अनेक विद्यार्थ्यांना पुस्तकं आणि बाकीही गरजेच्या वस्तू दिल्या जानार हायेत. मी एकेकाचं नाव घेतो तसं त्या विद्यार्थ्यांनी पुढे येऊन या भेटीचा स्वीकार करावा. विठ्ठल जाधव, उमेश वाणी, महेश... ", संत्याचा आवाज ऐकून ती भानावर आली. 
"त्याचं बोलणंही किती बदललंय", सपनीने मनात विचार केला. 
एकेकाचं स्टेजवर येऊन वस्तूवाटप होईपर्यंत बराच वेळ गेला. थोड्याच वेळात साहेब निघालेही. 
संत्या पुढे होऊन माईक हातात घेऊन बोलला,"दादासाहेबांना महत्वाच्या कामासाठी निघावं लागणार आहे. तर पुन्हा एकदा टाळ्या वाजवून त्यांचे आभार मानू. धन्यवाद साहेब.", असं बोलत संत्या त्यांच्या पाय पडला. त्यांनीही त्याला आशीर्वाद देऊन मिठी मारली. 
त्याच्या हातातून माईक घेत दादासाहेब बोलले,"इथं आल्याचा खूप आनंद होत आहे. आज संतोषरावांचं विशेष कौतुक करायचं आहे मला. त्यांनी पुढाकार घेऊन त्यांच्या गावात इतक्या सुधारणा तर केल्याच आहेत. पण आजचा कार्यक्रमही त्यांच्या पुढाकारानेच पार पडला आहे. त्यांच्याकडून असंच देशकार्य होत राहावं ही सदिच्छा. त्यांना आणि तुम्हा आजच्या पिढीच्या युवकांना माझ्या खूप खूप शुभेच्छा. "
        इतकं बोलून दादासाहेब निघाले. संत्याने त्यांच्यासाठी गाडी काढायला सांगितली. ते खाली उतरल्यावर बाकीचा कार्यक्रम औपचारिकच होता. स्टाफचं चहापान झालं. तेही सर्व करण्यात संत्याने पुढाकार घेतला होता. सगळ्या प्रोफेसरना काय हवं नको ते तो बघत होता. 
'आयुष्यात स्वतःच्या सरांना इतका मान दिला नसेल, आणि आता गोड बोलतोय', सपनाच्या डोक्यात विचार आला. या सगळ्यांत इतका वेळ गेला होता. सपनाला घर गाठायची घाई होऊ लागली. स्टाफरुममध्ये येऊन तिचं राहिलेलं थोडंसं काम पूर्ण केलं आणि स्टॅंडकडे निघाली. उशीर झालाच होता. शेवटची तरी गाडी मिळावी म्हणून तिची धडपड चालू होती. 
        
          कॉलेजमधलं सर्व सामान मार्गी लावून संत्या इनोव्हा घेऊन परतीला लागला होता. बराच उशीर झाला सगळं उरकायला. गाडी नाक्यावर आली तशी त्याला स्टॉपजवळ सपना त्याला दिसली.त्याने तिला कुठूनही ओळखलं असतं. त्यात आता लेक्चरर म्हणून जायला लागल्यापासून ती साडी नेसून जाऊ लागली होती. ते पाहून तर त्याला अजूनच प्रेम यायचं तिच्यावर. आजच्या घाईतही त्याने तिला पहिल्या रांगेत टिपलं होतं. रस्त्यावर इतक्या उशिरा एकटीच पाहून संत्यानं गाडी थांबवली. तिच्या इतक्या जवळ गाडी थांबल्यावर ती दचकली. 
"उशीर झाला वाटतं?", त्यानं खिडकीची काच खाली उतरत विचारलं. 
        खरंतर आधी त्याची हिम्मतही झाली नसती तिला विचारायची. पण आजकाल एक नवीनच आत्मविश्वास मिळाला होता त्याला. 
"हां शेवटची बस चुकली आज. ट्रक्सची वाट बघत होतो.", सपनानं सांगितलं. 
"येताय का? मी सोडतो घरला.", संत्या बोलला. 
तिने घड्याळ पाहिलं. गाडीत वाकून पाहिलं तर अजून ५-६ पोरं होती. विचार करुन ती 'हो' म्हणाली. गाडीत पुढं बसलेलं पोरगं झटक्यात उडी मारुन मागं गेलं. ती पुढच्या सीटवर बसली आणि गाडी सुरु झाली. 

क्रमशः 

विद्या भुतकर. 
https://www.facebook.com/VidyaBhutkar1/

Sunday, October 28, 2018

दोन 'S' आणि तिरका बाण - १७


सकाळी सपना उठली ती अजून स्वप्नातच असावी अशी. सकाळच्या पेपरमध्ये कालची बातमी आलेली होती. सरांनी एकदम मोठ्याने वाचून दाखवली. त्यात त्यांचा सर्वांचा एकत्र फोटोही होता. तो बघून सपना हसली, संत्या त्याच्या नेहमीच्या स्टाईलमध्ये खिशात हात घालून एका पायावर थोडा तिरका उभा होता. 

"किती काम उरकलं ना?", सर म्हणाले. 

"हो नं, मला वाटलं नव्हतं इतकी माणसं येतील.", बाई बोलल्या. 

"चांगलं काम केलं पोरांनी.", सर आठवून बोलले. 

"होय की", बाई.

          सपनाचं मात्र कशात लक्ष नव्हतं. दिवसभरात मोजून चार शब्द बोलली असेल ती. संध्याकाळ झाली तरीही तिची काहीच करायची इच्छा होईना. ती घड्याळाकडे बघत होती आणि तिचे कान फक्त दाराकडे बघत होते. कधी बेल वाजते आणि ती दरवाजा उघडते असं तिला झालं होतं. बेल वाजलीच. तशी सपना पळत दरवाज्याकडे धावली. शेजारची पोरगी आली होती. सपनाचा हिरमोड झाला.

"झंडूबाम हाय का?", पोरीने विचारलं.

"काय गं काय झालं?", बाईंनी विचारलं.

"आईचा पाय दुखतोय. त्ये काल जरा काम जास्त झालं ना शाळांत.", पोरगी बोलली.

"हां बरोबर. काय लागलं तर सांग, गोळी पण आहे.", बाईंनी तिला सांगितलं.

"कपाटाच्या वरच्या कप्प्यात आहे बघ.", बाईंनी सपनाला सांगितलं.

          सपनाने शोकेसमधून झंडूबाम काढून दिलं. ती पोरगी झंडूबाम घेऊन निघून गेली. सपनाला वाटलं आता रडूच येईल की काय आपल्याला. ती जेवण करुन खाटेवर पडली आणि तिला रडू येऊ लागलं. का? कशाचं? काही कळेना? जोरजोरात आरडून रडावंसं वाटत होतं तिला.

        दोन दिवस झाले तरी अंगावरची मळ जात नव्हती. केसांतली धूळ, हातांवरचा काळा थर आणि संत्याचे विचार. कपडे काढून ती अंघोळीच्या पाटावर तशीच बसून राहिली. शरीरावर जणू त्याच्या अस्तित्वाच्या नसलेल्या खुणा शोधत. त्या दिवशी दारु पिऊन तिचा पकडलेला तो हात, त्याचा स्पर्श आता आठ्वणीतही टोचत नव्हता. त्याच्या नशेतल्या डोळ्यांची जागा, त्याच्या कष्टाने दमलेल्या तरीही काम करणाऱ्या डोळ्यांनी घेतली होती. तिला हवं होतं अजून. त्याचा स्पर्श, त्याचा श्वास, त्याचं शरीर तिच्या अंगावर. पण केवळ कल्पनाच त्या. बाईंनी दारावर थाप मारली तशी सपना भानावर आली. आपल्या एकटेपणात असा अडथळा आल्यावर सपनाला आईचा खूप राग आला. तिने अंघोळ केली आणि बाहेर आली. खोलीत जाऊन कपडे घातले आणि आरशासमोर वेणी घालायचं सोडून आपल्या चेहऱ्याकडे बघत बसली. 'त्याला काय आवडलं असेल यातलं?' असा विचार करत. 

         महिना होत आला होता शाळेचं रुप पालटून आणि सपनीने संत्याला बघूनही. शाळा, कॉलेज परत सुरु झालं. सपनाने सातारला तिच्याच कॉलेजमध्ये लेक्चरर म्हणून तात्पुरतं काम सुरु केलं होतं. पीएचडी साठी ती सरांशी बोलत होतीच. एक प्रकारे आपण त्या विचारातून बाहेर पडलो ते बरंच झालं असं तिला वाटलं. उगाच अभ्यास सोडून दुसरा ताप कशाला? पावसात पुन्हा बसच्या चकरा सुरु झाल्या. आता तर वैशूही नव्हती सोबत आणि मागे वळून पाहायला संत्याची सावलीही. एकदा ती कामाला लागली आणि रोज सतावणारी त्याची आठवण जरा कमी झाली. या दरम्यान बरेच वेळा तिला मनोजचे कॉल येऊन गेले होते. त्याच्याशी बोलण्यातही तिला आता स्वारस्य उरलं नव्हतं. त्यामुळे ती त्याचा फोन आला तर सरळ कट करुन टाकत होती. 

          असंच एक दिवस तिने शेवटी सरांना विचारलं,"पप्पा ते शिंदे सरांना सांगितलं ना नाही म्हणून त्यांच्या मुलासाठी?". 
सरांनी बाईंकडे पाहिलं. 
"नाही अजून. मध्ये या शाळेच्या कामात बोलणंच नाही झालं.", सर बोलले. 
"कारण काय सांगणार गं पण? उगाचच नाही का म्हणायचं चांगल्या स्थळाला?", बाईंनी विचारलं. 
"काय म्हणजे? सांगा की मला जायचंय पुण्याला पुढच्या शिक्षणाला.", सपना. 
"अगं असं नाही तोडता येत एकदम माणसं.", सर. 
"मग काय डायरेक्ट लग्नच करुन टाकू का?", सपना रागानं बोलली. 
"एकदम टोकालाच जाते ही पोरगी." ,बाई चिडल्या. 
"मला जायचंय खरंच पुढं शिकायला.", सपना तावातावानं बोलली. 
"बरं बाई जा. काही सोयच नाही हिला कुणी बोलायची.", बाईही टोकाचं बोलल्या. 
"तुम्ही तेव्हढं सांगा त्यांना फोन करुन. त्यांच्या मुलाचा सारखा फोन येत राहतो मला.", असं बोलून ती कॉलेजला निघून गेली. 

--------------

शाळेच्या सुधारणेची बातमी गावातून शहरात आणि तिथून टीव्हीवर पोचली होती. फेसबुकवरही पार्टीच्या पेजवर संगळ्यांनी संत्याचं खूप कौतुक केलं होतं. पाटलांना तर आपल्या पोराला कुठं ठेऊ असं झालेलं. त्याच्याशी बोलतानाही त्यांच्या बोलण्यात एक अभिमान आणि आदर दिसत होता. त्याचबरोबर आपल्या पोराला आपल्याला येतं ते सगळं शिकवण्याचा अट्टाहासही. त्यामुळे रोज सकाळी ते त्याला शेजारी बसवून कामाची आखणी करत. त्याला सूचना देत. तोही शिकत होता हळूहळू. त्याच्याबरोबरच्या पोरांनी एकदम भारी काम केलं होतं. 

'त्यांना एकदा जेवायला घेऊन जा' असं पाटलांनी संत्याला सांगून ठेवलं होतं. आज उद्या करत शेवटी संत्या सगळ्यांना गावातल्या एकुलत्या एक हॉटेलात घेऊन गेला होता. 

     तेव्हांच त्याला सपना बसमधून उतरुन घरी परत येताना दिसली. अशी चार टाळकी दिसली की आपण मान खाली घालून जायचं इतकंच तिला ठाऊक होतं. तरी जाताना कुणीतरी शिटी मारलीच. कुणाला शिट्टी मारतोय बघितल्यावर संत्या चिडलाच. त्या पोराकडं रागानं बघत तो तिच्या मागे पळत गेला. 

"सॉरी हं", मागून सपनीला आवाज आला आणि ती थांबली. एकतर सकाळपासून त्या मनोजच्या नाटकामुळं डोकं उठलेलं तिचं, त्यात कॉलेजमध्ये लेक्चरला पोरांनी दिलेला त्रास आणि आता हे. तिच्या सहनशक्तीचा अंत झाला होता. तिने त्याच्याकडे वळून पाहिलं.
"सॉरी ते उगाच काहीतरी चेष्टा करत होते.", संत्या शरमेनं बोलला. 
"तुम्ही माझी काळजी करु नका. मला हे काही नवीन नाही. मलाच काय गावातल्या कुठल्याच मुलीला नवीन नाही.", सपना रागानं बोलली. 
संत्याने लाजेनं मान खाली घातली. 
"हे बघा कसे घोळके करुन बसतात. तिकडं स्टॅण्डवर पण असतातच. दुसरं काम काय यांना?", असं बोलून ती निघून गेली. 
तो तिथेच उभा राहिला ती वळते का काय बघत. डोक्याचा भुगा झाला होता रागानं.हॉटेलच्या मालकाला 'नंतर पैसे देतो काय होतील ते' असं सांगून पार्टी सोडून तोही घरी निघून गेला. 
रात्री कधीतरी अम्याचा फोन त्याला आला. 
"संत्या, जेवलास का?", त्यानं विचारलं. 
"जेवायला काय ठेवलंय का या पोरांनी, लाज आनली आज.", संत्या वैतागून बोलला. 
"आर बास की, किती इचार करशील अजून?", अम्या.
"असं न्हाई अम्या, आपल्या गावच्या पोरांची काय इज्जत हाय का न्हाई?", संत्या. 
"म्हंजे काय? सगळीच काय पडीक असतात काय?", अम्यानं विचारलं. 
"तसं न्हाई, मी इचार करतोय काय करावं यांच्यासाठी. आपन बी असंच हुतो, बोंबलत भटकायचो. त्यांना पन कायतर कामाला लावलं पायजे का न्हाई? उद्याला समद्यांना बोलाव हापिसला, त्यांच्यासाठी कायतर करुया. ", संत्या बोलत बोलत विचार करत होता. 
"बरं अन्तो. तू आदी शांत हो अन झोप बरं.", अम्या बोलला. 
त्याच्या आवाजानं संत्या नरमला. "सपनीची आठवन येतीय रं.", त्याने अम्याला सांगितलं. 
त्याला असं झुरताना पाहून अम्याला, विक्याला वाईट वाटायचं. 
"झोप आता आणि बग तिला सप्नात. आन आम्हाला बी झोपू दे. ठिवतो आता.", म्हणून अम्यानं फोन ठेवला. 

संत्या झाल्या प्रसंगाचा विचार करत बसला होता. आताशी कुठं जरा त्याला स्वतःबद्दल आदर वाटायला लागला होता आणि आता हे असं. 

- क्रमशः

विद्या भुतकर. 

Thursday, October 25, 2018

दोन 'S' आणि तिरका बाण - १६

        अम्या, विक्या संत्याच्या ऑफिसमध्ये बसले होते. गुरुवार होता. संत्या काहीतरी काम करत होता.

"संत्या अक्षयचा पिक्चर लागलाय चल की." , विक्या बोलला.
"काम सोडून पिक्चरला कुठं जायचं?", संत्या मन वर करुन बोलला.
अम्या असंच काहीतरी फोनवर बघत बसला होता. आजूबाजूला काय चाललंय याची त्याला काही पडली नव्हती. "अम्या" म्हणजे काय? त्याचा स्वभाव काय? त्याचे गुण-अवगुण काय? आपल्याला सपनी आवडते, याला कुणी आवडते का? विक्याचं काय? तो दिवसभर आपल्या सोबत नसतो तेव्हा काय करतो? त्याला आयुष्यात काही ध्येय आहे की नाही? असे अनेक प्रश्न संत्याला पडायला लागले, उगाचच. त्या दोघांकडे पाहून त्याला जाणवलं, आपण तरी काय वेगळे होतो? आहोत?
"चल की", अम्या बोलला आणि संत्याची तंद्री भंगली.
"नको तुम्हीच चला माझ्याबर, कॅफेमध्ये. त्याच्याकडं जनरेटर हाय, लाईट गेली तरी काम होईल.", संत्या बोलला आणि ताडकन उठलाच.

        दोन-चार दिवसांत संत्याकडे बरीच माहिती गोळा झाली होती. कॉन्ट्रॅक्टर कोण वगैरे ठरवायला पाटलांनी मदत केली होती. तेही खूष होते लेकावर. संत्याचं सरांच्या घरी येणं जाणं आता नियमित झालं तरीही तो तिच्याशी कधीच बोलला नाही पुढे होऊन. फक्त आपलं काम करत राहिला. ज्या पोरांवर तक्ते बनवायचं काम दिलं होतं त्यांनी चार वेळा सांगूनही पूर्ण केलं नव्हतं. त्यामुळे अम्याला त्यानं त्या पोरांना बोलवायला धाडलं आणि स्वतः विक्याबरोबर कॅफेमध्ये गेला. सपनीने तक्त्यांसाठी लागणारी यादी दिली होती. पण यातलं त्याला काहीच येत नव्हतं. कधी अभ्यास केला असेल तर ना? त्या कामचुकार पोरांनीही ते काम केलं नव्हतं. शेवटी नाईलाजाने संत्या स्वतःच नेटवर थोडी थोडी माहिती शोधू लागला. तिकडे विक्या अजून दोन पोरं जमवून आचरट काहीतरी बघत बसला होता. खरंतर एरवी संत्याही तिथेच दिसला असता पण आता त्याला पॉर्नपेक्षाही काहीतरी उत्तेजित करणारं मिळालं होतं. त्याने विक्याला झापलं आणि तो सांगेल ते उतरवून घ्यायला लावलं. सगळी माहिती त्या धरुन आणलेल्या पोरांच्या हातात दिली आणि संत्या अम्याला घेऊन फ्लेक्सची माहिती काढायला सातारला जायला निघाला.

           संध्याकाळी बन्या सरांकडे पोचला तरी संत्या अजून आला नव्हता. बन्याने दिवसाचा वृत्तांत दिला, इतक्यात दारावरची बेल वाजली. सपनानं दार उघडलं तर तारवठलेल्या डोळ्यांनी, उभे राहिलेल्या मळकट केसांनी, हातात सामान घेऊन उभा राहिलेला संत्या तिला दिसला. तिच्या बसच्या मागे गाडीवरुन येतानाही असाच काहीतरी अवतार असायचा त्याचा.

"हे घ्या", म्हणून त्याने तिच्या हातात सामान दिलं आणि घरात शिरला.
त्याच्या तसं हक्काने हातात देण्यानही तिच्या आत काहीतरी हललं. सर्व घेऊन ती आत आली.
"हे काम झालं सर",म्हणून संत्या बन्याशेजारी जाऊन बसला.
त्यांनी एकेक तक्ता उघडून पाहिला. इतकं छान चित्रण, वर्णन आणि समजेल अशी भाषा. दिवसभरात सतत मागे लागून ते सर्व करुन घेतलं होतं त्याने. एका ठिकाणी त्याला अचानक काहीतरी दिसलं,"इतकं बघून पण चूक राहिलीच.".
शुध्द्लेखनाची चूक होती ती. त्याने सपनाकडे खोडरबर मागितलं. तिनेही ते आणून दिलं. मग त्याने दुसरीची पहिली वेलांटी करुन घेतली. सगळे त्याचं काय चाललंय हेच बघत बसले होते.
एकदम मान वर करुन तो बोलला,"सातारला जाऊन आलो. फ्लेक्स चं काम झालंय. परवापर्यंत येतील बोर्ड. "
"अरे जेवलास का न्हाई मग?", बन्याने त्याला विचारलं.
"हां आता जातो आपलं झालं की घरीच.", संत्या हळूच आवाजात बोलला.
"किती उशिर झाला. अजून जेवला नाहीयेस?", सर रागावून बोलले.
"खाल्लं होतं सांच्याला", तो शरमून बोलला.
"काय नाही, चल आताच खाऊन घे जरा. सपना ताट कर गं. ", सर म्हणाले.
"न्हाई अवो सर ऱ्हाऊ दे.", संत्या.
"अरे एक भाकरी टाकायला किती उशीर लागतोय?", म्हणत बाईही उठल्याच.
सपनाही मग उठली. भाकरी होईपर्यंत तो मोरीत हात-तोंड धुवून आला. केसांवरुन त्याने ओला हात फिरवला तसे त्याचे उभे राहिलेले केस उलटे मागे झाले. क्षणभर त्याच्याकडे बघत सपनाने त्याच्या हातात रुमाल दिला. तोंड पुसून तो पाटावर बसला. बाई म्हणाल्या तसं दहा मिनिटांत भाकरी झाल्या होत्या. तोवर सपनानं ताटात लोणचं, चटणी, मीठ, एक हिरवी मिरची वाढून दिली. त्याला जेवताना बघून तिच्या पोटात कालवलं. दिवसभर किती दगदग केली होती काय माहित? 
         नेहमीसारखंच बोलून घरी परतायला उशीर झालाच. त्याचे डोळे आज थकलेले दिसत होते.
"जा झोप आता. किती दमलेला दिसतोस.", सर संत्याला बोलले.
"नाय सर, आता कुटं जागा झालोय.", म्हणत संत्या हलकंच हसला. तो गेल्यावर कितीतरी वेळ सपना त्याला आठवत बसली, उगाचच.

---------------------------

फ्लेक्स लागले आणि गावात चर्चा सुरु झाली. दिसेल तिथे तीच चर्चा चालू होती. इतकंस गाव ते, त्यात कुठे खुट्ट झालं तरी चौघांना कळायचं. इथे तर मोठा कार्यक्रमच होता. लोकं येऊन संत्याला, आबांना, सरांना, बन्याला प्रश्न विचारत होते. काय मदत पाहिजे? कसं काम आहे? किती वेळ थांबावं लागेल? बारक्या पोराला घेऊन आलं तर चालेल का? त्याचं जेवण मिळेल का? अनेक प्रश्न. त्या प्रश्नांतून उत्तरं देत, प्रश्न पडल्यावर उत्तरं शोधत आजचा दिवस आला होता. सगळं सामान शाळेत येऊन पडलं होतं. संत्यानं पोरांना कामं सांगून ठेवली होती. त्यात हयगय झाली तर त्याचा ओरडा खावा लागणार हे त्यांनाही कळलं होतं. त्यामुळे तेही मुकाट्याने आपली दिलेली कामं करत होते.
        पाण्याच्या टाकीचं आणि शौचालयाचं काम सुरु झालं होतं. पहाटेच काँट्रॅक्टरनं आपल्या माणसांना बोलावून आणलं होतं. पहाटेच सर, बाई, सपना, अम्या, विक्या, पाटील, बन्या सगळी शाळेवर पोचली होती. सगळ्या शिक्षकांनाही मदतीला बोलावलं होतं. नऊ वाजायला आले तशी बरीच मंडळी जमली. सरांनी एकेका शिक्षकांना आपापल्या वर्गाचं काम दिलं होतं. तिथले बेंच शोधून दुरुस्तीला द्यायचे, तक्ते लावून घ्यायचे. खिडक्या दुरुस्त करुन घ्यायच्या. पंखे, लाईट काय लागेल ते बघायचं आणि वायरमनला सांगून बसवून घ्यायचं. प्रत्येक सरांकडे ८-१० माणसं लावून दिली होती. त्यानुसार सगळ्यांचं काम सुरु झालं. चार रंगारीही आलेले होते. त्यांनी ज्यादा रंग, बादल्या, ब्रश आणलेले होते. काही लोकांना बाहेरच्या भिंती रंगवायचं काम दिलं गेलं. थोडी माणसं मातीच्या पाट्या एका जागेवरून ग्राउंडवर नेऊन टाकू लागली. नंतर एकसारखं लेव्हलिंग करुन घ्यायचं होतं.
      एरवी टापटीप असलेली सपनाची ओढणी आज कमरेला खोचलेली होती. तिकडे संत्याचं काम बांधकामाजवळ जोमात चालू होतं तर प्रत्येक वर्गात जाऊन काय काय लागतंय ते बघायचं सपनीचं होतं. एका वर्गातले बेंच तपासत ती मागच्या बाजूला आली. तिचा आठवीचा वर्ग होता तो. एका बेंचवर तिला त्याची ती नेहमीची खूण दिसली. 'SS' लिहिलेली. तिचं मन थोडा वेळ का होईना मागे गेलं. सरांनी त्याला कोपऱ्यात उभं केलं होतं ते तिला आठवलं आणि ती हसली. वर्गात फळ्यावर मराठी व्याकरणाचं काहीतरी लिहिलेलं होतं. कित्येक दिवसांत कुणी फिरकलं नसल्याने पुसट झालेलं. तितक्यात संत्या अम्या सोबत आत येताना तिला दिसला. दोघेही बोलता बोलता थांबले तिला बघून.
"चार बेंच हलतायत, त्यांच्यावर खुणा करुन ठेवल्यात मी.", सपना बोलली.
अम्याही झटक्यात,"मी मिस्त्रीला बोलावून आणतो", म्हणून पळून गेला.
"शार्दूलविक्रीडित", संत्या बोलला.
"हां?", सपनाला काही कळेना.
"ते वृत्त", फळ्याकडे बोट दाखवत तो बोलला.
"अच्छा हो, मला काही त्यातलं लक्षात राहायचं नाही. ",सपनाने कबूल केलं.

"म्हातारी उडता न येच तिजला माता मदीया तसी ।
कांता काय वदो नवप्रसव ते सातां दिसांची असी ॥
त्राता त्या उभयांस मी मज विधी घातास योजीतसे ।
हातामाजि नृपाचिया गवसलो आता करावे कसे! ॥
..
.. "
संत्या सुरात म्हणू लागला.

सपना काहीच न आठवल्यानं त्याच्याकडे बघत बसली. 

"नळदमयंती मध्ये होतं ना?", त्याने तिला आठवण करुन दिली.
तिनेही नुसतीच हो हो म्हणून मान हलवली. तिला काहीही आठवत नव्हतं. मराठीपासून ती केव्हाच दूर गेली होती.
"नळराज्याच्या तावडीत सापडलेला हंस सांगतोय राजाला की मला जाऊ द्या, माझी म्हातारी आई, माझी बायको नवजात मुलांची आई आहे. त्यांना काय वाटेल? असं तो म्हनतोय.", संत्याने अजून समजावलं. ती फक्त त्याच्याकडे आश्चर्याने बघत होती.

"काय अजून आसलं तर सांगा, मिस्त्री येतोयच.", म्हणून संत्या तिथून निघून गेला.

आणि सपना तिथेच उभी राहून त्याच्या पाठमोऱ्या आकृतीकडे पाहात राहिली. त्याच्या पायातल्या मातकट स्पोर्ट्स शूजकडे, त्याच्या झरझर चालण्याकडे, त्याच्या अंगातल्या त्या नेहमीच्या टी-शर्ट, जीन्सकडे. त्याचं हे चालणं, कपडे सर्व आधीचंच होतं, तिच्या परिचयाचं. पण त्या सगळ्या तुकड्यातून नवीन दिसणारा संत्या वेगळा काढू पाहात होती. पण ती रेषा आता धूसर होत होती. अम्या तिथे आला आणि ती पुन्हा कामाला लागली.

-------------------------

        दिवस सरला होता. पाटील सकाळी आणि संध्याकाळी पाहणी करायला येऊन गेले होते फक्त. बरीचशी लोकं पांगली. दिवस कधी संपला, काय काय काम झालं याचा हिशोब करेपर्यंत रात्र झाली. शाळेत असं रात्रीपर्यंत कधी थांबायची वेळच आली नव्हती. रात्रीच्या दिव्यात काहीतरी वेगळीच दिसत होती शाळा सर्वाना. त्यात तिचं असं पालटलेलं रुप. थोड्या बांधकामाला अजून २-४ दिवस लागणार होते. पण वरवरची बरीच कामं पूर्ण झाली होती. लॉकरमध्ये नवीन आणलेल्या वस्तू, साहित्य ठेवलं गेलं होतं. सर बाईना गाडीवर घेऊन जाणार होते आणि संत्या सपनीला. त्याला पर्याय नव्हताच. सर पुढे निघाले आणि त्यांच्यामागे त्याची गाडी. सपनाने तिचं नेहमीचं मळकं हुडी घातलं. ओढणी कानामागून पुढे घेतं चेहऱ्यावर घट्ट बांधली आणि त्याच्या गाडीवर मागे बसली. ती बसताना बाईकला हिसका बसला, त्याने तो त्याच्या दोन्ही पायांनी सावरला. त्याने 'झालं?' विचारलं आणि ती 'हं' म्हणाली. गाडी जोरात निघाली. त्याच्या अंगाचा घामाचा वास मागे तिच्याकडे येत होता. ओळखीचा वाटू लागला होता तो तिला. त्याची मान, हात उन्हानं काळवंडले होते. त्याच्या गाडीचा नंबर दुरुनही ओळखायची ती. आणि  त्याच्या दिसण्याचाही तितकाच तिरस्कारही करणारी ती आज त्याच्या गाडीवर बसली होती. सकाळपासून गेलेला दिवस आठवण्याची संधी मिळायच्या आधीच घर आलं होतं. तिला घराजवळ उतरवून तो फक्त 'येतो' म्हणाला आणि तिने उत्तर देण्याच्या आधी निघूनही गेला होता. 

क्रमशः

विद्या भुतकर.
https://www.facebook.com/VidyaBhutkar1/